ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧଙ୍କୁ କିଏ ଜାଣନ୍ତିନି? କୋଟି କୋଟି ଲୋକ ତାଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ମାନନ୍ତି, ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। କେହି କେହି ବୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନବମ ଅବତାର ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି। ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧ ଜୀବନସାରା, ସତ୍ୟ ଏବଂ ଅହିଂସାର ନୀତିଗୁଡ଼ିକୁ ପାଳନ କରିଥିଲେ, ଅନେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଅନ୍ଧକାରରୁ ଜ୍ଞାନ ଆଡ଼କୁ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବାଣୀ ଏବଂ ଦର୍ଶନ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ଗଭୀର ଭାବରେ ପକାଇଛି।
ବୁଦ୍ଧ ଥରେ କହିଥିଲେ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଚାରି ଜଣ ସ୍ତ୍ରୀ ଥାଆନ୍ତି, ଚତୁର୍ଥ ଜଣକ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ନିକଟରେ ରହିଥାଏ। ଆଜି, ଆମେ ସେହି ଉକ୍ତିର ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବୁ।
ଚାରି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ କାହାଣୀ: ବୁଦ୍ଧ ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ କାହାଣୀ କହିଥିଲେ ଯାହା ୩୨ ଆଗମ ସୂତ୍ରର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଶିକ୍ଷାରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। କାହାଣୀଟି ଏହିପରି: ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଚାରି ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ହସଖୁସିରେ ଦିନ କାଟୁଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ, ଜଣେ ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକ ସ୍ତ୍ରୀ ରହିବା ସାଧାରଣ ଥିଲା। ତଥାପି, ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଗୁରୁତର ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ସମୟ ସୀମିତ।
ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟତର ଜାଣିପାରି ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପାଖକୁ ଡାକିଲେ। ପ୍ରଥମ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରେମ ପ୍ରକାଶ କଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ ଯେ ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ପରଲୋକକୁ ଯିବେ କି? ସେ ଉତର ଦେଲେ ଯେ ସେ ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ଭଲ ପାଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେମାନଙ୍କ ପଥ ଅଲଗା ହୋଇଯିବ।
ଏହା ପରେ, ସେ ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଯୋଗ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ନୀ ମନା କରିଦେଲେ, କହିଲେ ଯେ ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଘରୋଇ ଜୀବନରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଫସିଯାଇଛନ୍ତି। ତହୁଁ ବ୍ୟକ୍ତିଜଣକ ତାଙ୍କର ତୃତୀୟ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ମନା କରିଦେଲେ, କହିଲେ ଯେ ଯେହେତୁ ପ୍ରଥମ ଦୁଇ ସ୍ତ୍ରୀ ମନା କରିଦେଇଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ମଧ୍ୟ ଯାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ତିନି ପତ୍ନୀଙ୍କ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଶୁଣି ନିରାଶ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କର ଚତୁର୍ଥ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଡାକିବାକୁ ସଂକୋଚ କଲେ, ଯାହାକୁ ସେ ଏତେ ଭଲ ପାଉ ନଥିଲେ ଏବଂ ଚାକର ପରି ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ ଯେ ସେ ମଧ୍ୟ ମନା କରିବେ। ତଥାପି, ଯେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯିବାକୁ ରାଜି ହୋଇଗଲେ। ବ୍ୟକ୍ତିଜଣକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ଚତୁର୍ଥ ପତ୍ନୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ଚିରକାଳ ରହିବା ପାଇଁ ଅଟଳ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ପ୍ରକାଶ କଲେ।
ଗଳ୍ପ ଶେଷ କରି, ବୁଦ୍ଧ ଏହାର ଗଭୀର ଅର୍ଥ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଜୀବନରେ ଚାରୋଟି ‘ସ୍ତ୍ରୀ’ କିମ୍ବା ଦିଗ ଅଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକେ କିଛି ନା କିଛି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରନ୍ତି। ଚତୁର୍ଥ ଦିଗଟି ହେଉଛି ଏକମାତ୍ର ଦିଗ ଯାହା ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ସହିତ ରହିଥାଏ।
ପ୍ରଥମ ‘ସ୍ତ୍ରୀ’ ତୁମର ଶରୀରକୁ ପ୍ରତୀକ କରେ। ତୁମେ ଏହାର ଯେତେ ଯତ୍ନ ନେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଏହା ତୁମକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବ। ଦ୍ୱିତୀୟ ‘ସ୍ତ୍ରୀ’ ତୁମର ଭାଗ୍ୟକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ, ଯାହା ତୁମର ଜୀବନର ଅଂଶ ହେବା ସତ୍ୱେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତୁମ ସହିତ ଯାଏ ନାହିଁ। ତୃତୀୟ ‘ସ୍ତ୍ରୀ’ ତୁମର ପରିବାର ଏବଂ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କକୁ ସୂଚିତ କରେ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମେ ବଂଚିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ତୁମ ସହିତ ଥାଆନ୍ତି। ଚତୁର୍ଥ ‘ସ୍ତ୍ରୀ’ ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା କର୍ମକୁ ମୂର୍ତିମନ୍ତ କରେ। ତୁମେ ଜୀବନରେ କରୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ଭବିଷ୍ୟତ ଜୀବନରେ ତୁମର ଭାଗ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରେ ଏବଂ ତୁମକୁ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ନର୍କ ଆଡକୁ ନେଇଯାଏ।